MECHANIZMY AGRESJI

 

mgr Wiesława Wajda

 

,, Mamy wszelkie powody po temu, aby w obecnej sytuacji rozwojowej historii kultury i techniki ludzkiej uważać agresję w obrębie gatunku za najgroźniejsze ze wszystkich  niebezpieczeństw”

                                                                                                Konrad Lorenz

 

 

PRZEMOC WŚRÓD DZIECI SZKOLNYCH

 

Przemoc może  przybierać różne formy. Jedną z jej postaci są zachowania, które określane są jako: prześladowanie, nękanie, dręczenie, znęcanie się, wrogość.

Znęcanie się to zachowanie agresywne albo intencjonalne czynienie krzywdy przez dłuższy okres czasu. Zachodzi w relacjach interpersonalnych, przy braku równowagi siły fizycznej.

Możemy  spotkać się z bezpośrednim znęcaniem się, jest to otwarty atak na ofiarę lub pośrednim, czyli izolacją społeczną, wyłączeniem z gry.

Agresja fizyczna i słowna

Agresja słowna- to wypowiedzi poniżające, grożenie, wprowadzanie w błąd,  pociągające za sobą szkodliwe konsekwencje dla osoby, na którą skierowany jest atak.

Agresja słowna, pośrednia- zmierza do wytworzenia negatywnej opinii o atakowanej osobie i do obniżenia jej wartości w opinii innych osób.

Agresja fizyczna-  to bicie, gryzienie, przezywanie, szarpanie, kopanie

  Mechanizmy agresywnego zachowania to:

  1. Zaburzona więź emocjonalna dziecka z rodzicami.
  2. Niezaspokajanie jego potrzeb, w szczególności psychicznych: bezpieczeństwa, kontaktu z osobami bliskimi, miłości, akceptacji i uznania

Rodzice na ogół starają się zaspokoić potrzeby biologiczne swoich dzieci, potrzeby społeczne- realizowane są w grupach rówieśniczych, natomiast potrzeby psychiczne , tak istotne w każdym okresie życia dziecka , nie zawsze są zaspokajane.

Bardzo ważną dla rozwoju dziecka jest atmosfera wychowawcza w rodzinie, stosunki emocjonalne między rodzicami.

Szczególnie mocno przeżywają dzieci sytuacje rozwodowe rodziców, nadużywanie przez nich alkoholu, wraz ze wszystkimi konsekwencjami- awanturami, biciem, brakiem pieniędzy.

Dzieci pozbawione poczucia bezpieczeństwa żyją w stałym napięciu i lęku.

Blokada określonych potrzeb-afiliacji, uznania społecznego, potrzeby samodzielności- pobudza do agresji.

Im większy brak zaspokojenia potrzeb rozwojowych dziecka, tym większa agresja.

Bezpośredni wpływ na zachowanie dzieci mają postawy rodziców.

 Możemy wyróżnić 4 grupy postaw:

  1. prawidłową
  2. nadmiernie srogą
  3. nadmiernie łagodną
  4. niekonsekwentną

Postawy prawidłowe- to akceptacja, współdziałanie z dzieckiem, rozumna swoboda. Zaspokojone są potrzeby  dziecka fizyczne i psychiczne. Dziecko wychowywane w takiej rodzinie ma dodatnią samoocenę, lubi swoich rodziców i postawy te przenosi na innych ludzi. Rodzice interesują się jego zabawą, nauką, wzbudzają zainteresowanie sprawami domu i domowników. Dziecko aktywnie uczestniczy w życiu rodziny, szanowane są jego prawa.

W miarę jak dziecko dorasta przyznają mu coraz większy zakres swobody, co nie przeszkadza mieć im autorytet i kierować dzieckiem w razie potrzeby.

Postawy niepożądane- ,,naginanie’’ dziecka do wytworzonego przez siebie wzoru, nieuwzględnianie   właściwości i możliwości psychofizycznych dziecka.

Stawianie wygórowanych wymagań, ograniczanie samodzielności- rodzice stosują przede wszystkim nakazy, zakazy i kary.

Postawy nadmiernie łagodne- rodzice koncentrujący się na dziecku- są przesadnie opiekuńczy, nadmiernie pobłażliwi, ulegają zachciankom i tolerują niewłaściwe zachowanie dziecka. Są mało krytyczni wobec dziecka.

Postawy niekonsekwentne- rodzice, którzy co jakiś czas robią porządek z dzieckiem, krzyczą , karzą, wprowadzają rygory, a po jakimś czasie znowu pozwalają dziecku na wszystko.

 

Agresywność dziecka bardziej powodują surowe niż łagodne postawy rodziców. Tylko pozornie wydaje się, że sposobem redukowania agresji jest karanie, z reguły wzmagają one agresję.

Przyczyny karania dzieci:

-         złe oceny

-         nieposłuszeństwo

-         agresja słowna

Rodzice często twierdzą, że przyczyny agresji tkwią w samym dziecku ,,bo już takie jest”, bo jest leniwe, niedbałe, nie chce się uczyć, nie chce chodzić do szkoły.

Nie dostrzegają, że np. w domu brak jest warunków do nauki, że nikt nie interesuje się nauką dziecka, że dziecko często naśladuje zachowania dorosłych- kłótnie, bójki, złośliwości w stosunkach między rodzicami- to ich motywuje do agresywnych zachowań.

Telewizja ma również wpływ na agresywne zachowania dzieci. Rodzice nie omawiają  treści oglądanych scen przemocy, walki, filmów rysunkowych z sadystycznymi postaciami oraz programów informacyjnych ze scenami wojen, zabójstw.

Dzieci z widzianych programów zapamiętują więcej treści agresywnych niż nieagresywnych.

 

Agresja to narzędzie umożliwiające osiągnięcie celu. Jest to wynik uczenia się. Jeżeli rodzice wyznają zasadę siły- ten ma rację, kto silniejszy i sprytniejszy- dzieci też tak będą  działały. Doświadczenia wyniesione z domu rodzinnego dziecko przenosi na kontakty z innymi ludźmi. W rodzinie rodzą się pierwsze uczucia sympatii, życzliwości, przywiązania, miłości, ale również strach, nieufność, egoizm, agresja.

Swym nierozsądnym postępowaniem, często gwałtownym zachowaniem się rodzice wpływają na powstanie reakcji lęku u dzieci.

Dzieci często ganione, stają się nerwowe, źle się uczą, chcą choć na chwilę zainteresować swoją osobą dorosłych, źle się zachowują.

Dziecko agresywne często doświadcza przemocy w rodzinie, ma zaburzone kontakty z otoczeniem, gdyż przenosi swoją złość- z  powodu doświadczonych przykrości- na innych i w ten sposób odczuwa ulgę.

Dzieci należy uczyć właściwego wyrażania swych uczuć- jest to bardzo ważne ponieważ dzieci nie umieją panować nad emocjami.

Czynnikami prowadzącymi do rozwoju agresywnego wzorca reakcji są:

  1. Emocjonalna postawa naturalnych opiekunów wobec dziecka w okresie wczesnego dzieciństwa (zwykle matki). Negatywna emocjonalna postawa charakteryzująca się brakiem ciepła i zaangażowania zwiększa ryzyko, że dziecko stanie się później agresywne i wrogie wobec innych.
  2. Przyzwolenie na agresywne zachowanie dziecka.

Jeżeli naturalni opiekunowie są tolerancyjni, nie ograniczają agresywnych zachowań wobec rówieśników, rodzeństwa, dorosłych, poziom dziecięcej agresji może narastać.

  1. Zbyt mało miłości i opieki oraz zbyt dużo ,,wolności” w dzieciństwie- to warunki                 

      przyczyniające się do agresywnego wzorca reakcji.

  1. Temperament dziecka- dziecko z żywym i ,,gorącogłowym” temperamentem z

            większym prawdopodobieństwem może rozwinąć się w agresywnego młodzieńca niż 

            dziecko spokojne.

Już dziecko w młodszym wieku szkolnym zaczyna rozumieć znaczenie społecznych standardów działania. Brak sukcesów w początkowym okresie  nauki szkolnej powoduje nie tylko zaburzenia motywacji do uczenia ale i zaburzenia rozwoju poznawczego i kształtowania się osobowości.

Niepowodzenia w nauce rodzą poczucie nieumiejętności dostosowania się do wymagań szkolnych oraz poczucie niższości. Prowadzi to często do wybuchu agresywnych zachowań.

Demokratycznym prawem dziecka jest:

  1. Prawo poczucia bezpieczeństwa( również w szkole).
  2. Obrona przed agresywnością i permanentnym, intencjonalnym upokarzaniem i poniżaniem w następstwie znęcania się.
  3. Żadne dziecko nie powinno obawiać się pójścia do szkoły ze względu na strach przed dręczeniem, poniżaniem, żaden rodzic nie powinien obawiać się, że cokolwiek złego mogłoby przydarzyć się jego dziecku.